Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cảnh báo vào thứ năm rằng biến đổi khí hậu, cháy rừng và ô nhiễm không khí đang tạo thành một chu kỳ chết người, đe dọa sức khỏe con người, hệ sinh thái và nông nghiệp trên toàn thế giới. WMO đã gióng lên hồi chuông cảnh báo trong bản tin mới nhất về chất lượng không khí và khí hậu, ấn phẩm thứ tư như vậy trong năm nay. Với trọng tâm đặc biệt là cháy rừng, báo cáo phân tích nồng độ ô nhiễm vật chất dạng hạt trên toàn cầu và khu vực và tác động có hại của nó đối với sức khỏe và cây trồng vào năm 2023. Theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ô nhiễm không khí xung quanh gây ra hơn bốn triệu ca tử vong sớm mỗi năm, bên cạnh chi phí kinh tế và môi trường cao. “Biến đổi khí hậu và chất lượng không khí không thể được xử lý riêng rẽ. Chúng song hành và phải được giải quyết cùng nhau”, Phó Tổng thư ký WMO Ko Barrett cho biết. “Sẽ là tình huống đôi bên cùng có lợi cho sức khỏe của hành tinh, con người và nền kinh tế của chúng ta, nếu nhận ra mối quan hệ tương hỗ và hành động phù hợp”. Các hạt mịn, hay PM2.5, là mối nguy hại lớn nhất đối với sức khỏe trong ô nhiễm không khí. Những hạt cực nhỏ này, nhỏ hơn khoảng 30 lần so với tóc người, có thể xâm nhập sâu vào phổi và đi vào máu. Các nguồn bao gồm quá trình đốt nhiên liệu hóa thạch, cháy rừng, xe cộ, công trường xây dựng và bụi sa mạc do gió thổi. Trọng tâm của WMO về cháy rừng phù hợp với nghiên cứu mới nổi nêu bật những nguy hiểm đặc biệt của khói cháy rừng. Các nghiên cứu gần đây cho thấy khói cháy rừng có thể gây hại hơn các dạng ô nhiễm không khí khác, có khả năng làm tăng nguy cơ mắc chứng mất trí , suy giảm nhận thức , ung thư, đau tim, biến chứng khi mang thai, đột quỵ và thiếu tập trung. Tìm hiểu thêm ô nhiễm không khí có thể gây vô sinh ở phụ nữ tại đây Vào năm 2023, cháy rừng ở Canada đã thiêu rụi một diện tích kỷ lục, gấp bảy lần so với mức trung bình 1990-2013. Khói từ những đám cháy này lan khắp Hoa Kỳ và đến châu Âu, trong khi khói cháy rừng ở Algeria vượt Đại Tây Dương đến Mỹ Latinh, nhấn mạnh phạm vi quốc tế của mối đe dọa. WMO đưa tin, khi biến đổi khí hậu làm gia tăng các mùa cháy rừng trên toàn cầu, nguy cơ sức khỏe do khói cháy rừng cũng đang gia tăng trên toàn thế giới. Tiến sĩ Lorenzo Labrador, một viên chức khoa học trong mạng lưới Giám sát khí quyển toàn cầu của WMO, cho biết: “Khói từ cháy rừng chứa hỗn hợp hóa chất độc hại không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng không khí và sức khỏe mà còn gây hại cho thực vật, hệ sinh thái và mùa màng – và dẫn đến nhiều khí thải carbon hơn và do đó nhiều khí nhà kính hơn trong khí quyển”. Trong khi bản tin tập trung vào dữ liệu năm 2023, Barrett lưu ý rằng xu hướng này vẫn tiếp tục diễn ra trong năm nay. “Tám tháng đầu năm 2024 đã chứng kiến sự tiếp diễn của những xu hướng đó, với nhiệt độ cao và hạn hán dai dẳng làm tăng nguy cơ cháy rừng và ô nhiễm không khí”, ông nói. “Biến đổi khí hậu có nghĩa là chúng ta phải đối mặt với kịch bản này với tần suất ngày càng tăng”. Cháy rừng kỷ lục làm ngạt thở hệ sinh thái, nông nghiệp Những mối nguy hiểm của ô nhiễm không khí vượt xa sức khỏe con người. Các chất ô nhiễm như nitơ và lưu huỳnh lắng đọng trên bề mặt Trái đất đe dọa hệ sinh thái và nông nghiệp. Những chất gây ô nhiễm này làm giảm các dịch vụ hệ sinh thái quan trọng, bao gồm nước sạch, đa dạng sinh học và lưu trữ carbon. Mối đe dọa đối với nông nghiệp cũng rất đáng kể. Nồng độ cao của các hạt vật chất có thể chặn ánh sáng mặt trời và cản trở sự hấp thụ carbon dioxide của thực vật. Theo bản tin của WMO, tại các khu vực ô nhiễm nặng ở Ấn Độ và Trung Quốc, bằng chứng thực nghiệm cho thấy lắng đọng các hạt vật chất làm giảm năng suất cây trồng tới 15%. Các hoạt động canh tác ở Trung Phi, Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan và Đông Nam Á – những khu vực chịu ảnh hưởng nhiều nhất của tác động ô nhiễm đến nông nghiệp – góp phần đáng kể vào ô nhiễm vật chất dạng hạt. Các hoạt động này bao gồm đốt rơm rạ, sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu, cày đất, thu hoạch và quản lý phân chuồng. Lượng khí thải tăng ở Bắc Mỹ, Ấn Độ nhưng giảm ở Châu Âu, Trung Quốc Bản tin của WMO sử dụng hai sản phẩm khác nhau để ước tính nồng độ hạt vật chất toàn cầu: Dịch vụ giám sát khí quyển Copernicus và Văn phòng mô hình hóa và đồng hóa toàn cầu của NASA. Cả Copernicus và NASA đều phát hiện ra rằng các vụ cháy rừng ở Bắc Mỹ gây ra lượng khí thải PM2.5 cao bất thường so với giai đoạn tham chiếu 2003-2023. Bản tin cho biết các đám cháy lớn, dai dẳng đã bùng phát từ đầu tháng 5 ở miền tây Canada cho đến cuối tháng 9